W poprzednim wpisie omówiliśmy kwestię czym jest upadłość konsumencka, ma przede wszystkim doprowadzić do oddłużenia osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej i umożliwić jej „nowy start”, a dopiero w dalszej kolejności – jeśli to możliwe – zaspokoić wierzycieli w jak najwyższym stopniu. W tym opiszemy, jak to zrobić krok po kroku.

Sprawdź, czy w ogóle możesz iść w tryb upadłości konsumenckiej

Ten tryb dotyczy osób fizycznych, których upadłości nie ogłasza się według zwykłych przepisów dotyczących przedsiębiorców – wynika to z art. 491¹ p.u..

Podstawową przesłanką jest niewypłacalność. W orzecznictwie przyjmuje się, że chodzi o utratę zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych; domniemywa się ją, gdy opóźnienie przekracza 3 miesiące.

Przygotuj kompletny wniosek

W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że wniosek składa się na formularzu, a jego kompletność ma bardzo duże znaczenie. Szczególnie ważny jest rzetelny spis wierzycieli, ich adresów, wysokości wierzytelności i terminów zapłaty.

Braków formalnych nie usunie za Ciebie sąd. Jeżeli wniosek jest niepełny albo nieprecyzyjny, może to zablokować dalszy bieg sprawy.

Praktycznie oznacza to, że przed złożeniem wniosku trzeba zebrać co najmniej:

• dane wszystkich wierzycieli,
• kwoty zadłużenia,
• terminy wymagalności,
• informacje pozwalające pokazać, jak powstała niewypłacalność.

Złóż wniosek o ogłoszenie upadłości

Jeżeli sąd uwzględni wniosek, wyda postanowienie o ogłoszeniu upadłości. W takim postanowieniu wskazuje m.in. dane dłużnika, stwierdza, że jest on osobą nieprowadzącą działalności gospodarczej, wyznacza syndyka i wzywa wierzycieli do zgłoszenia wierzytelności w terminie 30 dni od obwieszczenia w Rejestrze – art. 491⁵ p.u..

Po ogłoszeniu upadłości do sprawy wchodzi syndyk

W komentarzach i orzecznictwie wskazuje się, że po ogłoszeniu upadłości upadły traci prawo zarządu majątkiem wchodzącym do masy upadłości, a syndyk obejmuje majątek, zarządza nim i przystępuje do jego likwidacji.

Jeżeli majątek nie wystarcza na koszty postępowania albo brakuje płynnych środków, koszty tymczasowo pokrywa Skarb Państwa, a sąd przyznaje syndykowi zaliczkę – art. 491⁷ p.u..

Następuje zgłaszanie wierzytelności i likwidacja majątku

Po ogłoszeniu upadłości wierzyciele zgłaszają wierzytelności, a syndyk ustala skład masy upadłości i przeprowadza likwidację majątku. W piśmiennictwie podkreśla się znaczenie prawidłowego ustalenia składu masy upadłości.

W sprawach bardziej złożonych sąd może prowadzić postępowanie według przepisów części pierwszej, jeżeli uzasadnia to znaczny majątek, duża liczba wierzycieli albo inny wysoki stopień skomplikowania – art. 491¹ p.u., art. 491⁵ p.u..

Po zakończeniu tej fazy syndyk składa do sądu swoje stanowisko

Po upływie terminu do zgłaszania wierzytelności i po likwidacji majątku syndyk składa do sądu:

• projekt planu spłaty wierzycieli z uzasadnieniem, albo
• informację, że zachodzą podstawy do odmowy oddłużenia lub do umorzenia zobowiązań bez planu spłaty.

Wynika to z art. 491¹⁴ p.u..

Syndyk doręcza projekt lub informację upadłemu i wierzycielom, którzy mogą zająć stanowisko w terminie 14 dni – art. 491¹⁴ p.u..

Sąd rozstrzyga, co dalej: plan spłaty, umorzenie bez planu albo odmowa

Na tym etapie możliwe są zasadniczo trzy kierunki:

• ustalenie planu spłaty wierzycieli,
• umorzenie zobowiązań bez ustalania planu spłaty,
• odmowa oddłużenia.

Podstawą jest art. 491¹⁴ p.u. oraz art. 491^14a p.u..

Jeżeli upadły, syndyk albo wierzyciel złoży wniosek o przeprowadzenie rozprawy, sąd rozstrzyga po rozprawie – art. 491¹⁴ p.u..

Kiedy sąd może odmówić oddłużenia

Sąd odmawia ustalenia planu spłaty albo umorzenia zobowiązań, jeżeli upadły:

• doprowadził do niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień celowo, np. przez trwonienie majątku albo celowe niepłacenie długów, lub
• w ciągu 10 lat przed złożeniem wniosku miał już postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość albo część zobowiązań,

chyba że przemawiają za tym względy słuszności albo humanitarne – art. 491^14a p.u..

Jeżeli sąd ustala plan spłaty – określa jego długość i wysokość

Zgodnie z art. 370a p.u. sąd:

• ocenia, czy upadły doprowadził do niewypłacalności umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa,
• ustala, jak długo ma trwać plan spłaty,
• wskazuje, jaka część zobowiązań będzie spłacana, a jaka zostanie umorzona po wykonaniu planu.

Najważniejsze reguły są takie:

• co do zasady plan może trwać do 36 miesięcy – art. 370a p.u.,
• jeżeli niewypłacalność została spowodowana umyślnie albo przez rażące niedbalstwo, plan nie może być krótszy niż 36 miesięcy ani dłuższy niż 84 miesiące – art. 370a p.u.,
• jeżeli łącznie z planami podziału dłużnik spłaci co najmniej 70% zobowiązań z listy wierzytelności, plan nie może trwać dłużej niż rok – art. 370a p.u.,
• jeżeli spłaci co najmniej 50% – plan nie może trwać dłużej niż 2 lata – art. 370a p.u..

Do okresu spłaty zalicza się także okres od upływu 6 miesięcy od dnia ogłoszenia upadłości do dnia zakończenia postępowania upadłościowego – art. 370a p.u..

Sąd bierze pod uwagę realne możliwości życiowe dłużnika

Przy ustalaniu planu spłaty sąd nie jest związany stanowiskiem upadłego ani wierzycieli. Musi brać pod uwagę możliwości zarobkowe upadłego, konieczność utrzymania jego i osób pozostających na jego utrzymaniu, potrzeby mieszkaniowe, wysokość niezaspokojonych wierzytelności i stopień ich wcześniejszego zaspokojenia – art. 370a p.u..

W orzecznictwie akcentuje się, że nie wolno obciążać upadłego nierealnymi spłatami, bo podważałoby to sens oddłużenia.

W niektórych sprawach możliwe jest umorzenie zobowiązań bez planu spłaty

Art. 491¹⁴ p.u. przewiduje m.in. sytuację, w której przy braku zgłoszeń wierzytelności i braku wierzytelności ujmowanych z urzędu sąd wydaje postanowienie o umorzeniu zobowiązań bez planu spłaty, chyba że nie zostały pokryte koszty tymczasowo wyłożone przez Skarb Państwa lub inne zobowiązania masy upadłości.

W orzecznictwie wskazuje się też, że umorzenie bez planu ma charakter wyjątkowy i wymaga sytuacji, w której brak zdolności do jakichkolwiek spłat jest oczywisty.

Po rozstrzygnięciu postępowanie się kończy

Wydanie postanowienia o ustaleniu planu spłaty, umorzeniu zobowiązań bez planu albo warunkowym umorzeniu oznacza zakończenie postępowania.

Jeżeli nie zgadzasz się z rozstrzygnięciem, przysługuje zażalenie

Na postanowienie dotyczące planu spłaty, umorzenia zobowiązań bez planu albo warunkowego umorzenia przysługuje zażalenie.

W orzecznictwie SN podkreślono, że zaskarżanie orzeczeń w sprawach upadłości konsumenckiej odbywa się według reguł prawa upadłościowego, z odpowiednim stosowaniem k.p.c. w sprawach nieuregulowanych.

Najkrótsza praktyczna checklista ustal, czy jesteś niewypłacalny, zbierz pełną listę wierzycieli, kwot i terminów zapłaty, przygotuj kompletny formularz wniosku, po ogłoszeniu upadłości współpracuj z syndykiem i wydaj dokumenty oraz informacje o majątku, pilnuj doręczeń i terminów do zajęcia stanowiska, po projekcie syndyka przygotuj argumenty co do planu spłaty, swoich dochodów, kosztów utrzymania i potrzeb mieszkaniowych, w razie niekorzystnego rozstrzygnięcia rozważ zażalenie.

Artykuł powstał przy współpracy z Adwokatem Patrykiem Skwiotem.